پیش‌بینی‌کننده‌های خون‌ریزی لثه و اضطراب دندانی در میان محصلان مرد طب دندان در هرات، افغانستان: یک مطالعه مقطعی

نویسنده‌گان

DOI::

https://doi.org/10.58342/MJ.V.3.I.2.14

واژه‌گانِ کلیدی:

خون‌ریزی لثه گزارش‌شده توسط خود فرد، اضطراب دندانی، تنباکوی بدون دود، نسوار، محصلان طب دندان

چکیده

زمینه و هدف: بیماری‌های پریودنتال و اضطراب دندانی از چالش‌های مهم بهداشت عمومی در سطح جهان به شمار می‌روند و رفتارهای شخصی محصلان طب دندان در زمینه سلامت دهان، شاخص مهمی برای ارزیابی اثربخشی آموزش دندان‌پزشکی آنان محسوب می‌شود. این مطالعه با هدف بررسی شیوع و شناسایی عوامل مرتبط با خون‌ریزی لثه و اضطراب دندانیِ گزارش‌شده توسط خود محصلان مرد طب دندان در محیط آموزشی شهر هرات انجام شد.

روش: یک مطالعه تحلیلی مقطعی مبتنی بر نهاد آموزشی در میان ۴۰۸ محصل مرد طب دندان از سه پوهنحی موجود طب دندان در شهر هرات انجام شد. شرکت‌کنندگان با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای متناسب، بر اساس پوهنحی و مقطع تحصیلی، انتخاب شدند. اطلاعات مربوط به مشخصات جمعیت‌شناختی، رفتارهای بهداشت دهان، مصرف تنباکو، خون‌ریزی لثه گزارش‌شده توسط خود افراد و اضطراب دندانی جمع‌آوری و با استفاده از آمار توصیفی، آزمون کای‌دو و مدل‌های رگرسیون لجستیک دوتایی چندمتغیره تحلیل گردید. اضطراب دندانی با استفاده از یک سؤال واحد خودگزارشی «بلی/خیر» ارزیابی شد و از یک ابزار روان‌سنجی معتبر استفاده نگردید.

یافته‌ها: شیوع کلی خون‌ریزی لثه هنگام مسواک‌زدن که توسط محصلان گزارش شده بود، ۲۱٫۸٪ بود؛ در حالی که اضطراب دندانی شیوع بالایی داشت و در ۳۸٫۲٪ محصلان گزارش شد. در تحلیل چندمتغیره تعدیل‌شده، قرار داشتن در مرحله تحصیلی کلینیکی (aOR = 0.42، 95% CI: 0.24–0.74) و سن بالاتر (۲۵ سال و بیشتر؛ aOR = 0.33، 95% CI: 0.12–0.92) به‌طور معناداری با کاهش احتمال خون‌ریزی لثه گزارش‌شده توسط خود افراد ارتباط داشت. در مقابل، مصرف تنباکوی بدون دود، مانند ناسوار یا سیتی، به‌طور قوی با افزایش احتمال خون‌ریزی لثه ارتباط داشت (aOR = 5.51، 95% CI: 2.20–13.81)؛ به‌طوری که مصرف‌کنندگان در مقایسه با افراد غیرمصرف‌کننده بیش از پنج برابر شانس خون‌ریزی لثه داشتند. استفاده نکردن از نخ دندان (پاک‌سازی بین دندان‌ها) نیز به‌طور معناداری با افزایش احتمال خون‌ریزی لثه مرتبط بود (aOR = 2.15، 95% CI: 1.18–3.92). در مورد اضطراب دندانی، هیچ‌یک از متغیرهای جمعیت‌شناختی، رفتاری یا مرتبط با مصرف تنباکو در مدل چندمتغیره تعدیل‌شده ارتباط معناداری نشان ندادند.

نتیجه‌گیری: این مطالعه شیوع نگران‌کننده بالای هر دو موردِ خون‌ریزی لثه و اضطراب دندانی را در میان داکتران آینده رشته طب دندان در هرات نشان می‌دهد. در حالی که سن بالاتر و قرار داشتن در مرحله تحصیلی کلینیکی با کاهش احتمال خون‌ریزی لثه مرتبط بودند، عادات نامناسب پاک‌سازی بین دندان‌ها و مصرف تنباکوی بدون دود با افزایش احتمال خون‌ریزی لثه ارتباط داشتند. برای مقابله با این چالش‌ها، نهادهای آموزشی طب دندان باید مشاوره رسمی ترک مصرف تنباکو را در برنامه‌های آموزشی خود ادغام کرده و آموزش مبتنی بر نصاب در زمینه بهداشت بین دندان‌ها را تقویت کنند.

شناخت‌نامۀ نویسنده‌گان

محمد رضا زاهد، دیپارتمنت کلینیک، پوهنحی ستوماتولوژی، پوهنتون غالب، هرات، افغانستان

دیپارتمنت کلینیک، پوهنحی ستوماتولوژی، پوهنتون غالب، هرات، افغانستان

سید اسحاق امین، Clinic Department, Stomatology Faculty, Ghalib University, Herat, Afghanistan

دیپارتمنت کلینیک، پوهنحی ستوماتولوژی، پوهنتون غالب، هرات، افغانستان

سینا همایونی، دیپارتمنت کلینیک، پوهنحی ستوماتولوژی، پوهنتون غالب، هرات، افغانستان

دیپارتمنت کلینیک، پوهنحی ستوماتولوژی، پوهنتون غالب، هرات، افغانستان

سید امیر سعدی، دیپارتمنت کلینیک، پوهنحی ستوماتولوژی، پوهنتون غالب، هرات، افغانستان

دیپارتمنت کلینیک، پوهنحی ستوماتولوژی، پوهنتون غالب، هرات، افغانستان

مسعود عظیمی، دیپارتمنت کلینیک، پوهنحی ستوماتولوژی، پوهنتون غالب، هرات، افغانستان

دیپارتمنت کلینیک، پوهنحی ستوماتولوژی، پوهنتون غالب، هرات، افغانستان

مراجع

. Sutthiboonyapan P, Raoprajong N, Itthipolchai P, et al., Periodontitis awareness and knowledge levels among undergraduate dental students, BMC Oral Health. 26 (2026) 674. https://doi.org/10.1186/s12903-026-08054-7.

. Peres M A, Daly B, Guarnizo-Herreño C C, et al., Oral diseases: a global public health challenge-authors' reply, Lancet (London, England). 395 (2020) 186-187. https://doi.org/10.1016/s0140-6736(19)32997-6.

. World Health O, Oral health. (https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/oral-health), 2025. accessed 2026

. Surme K, Akman H, Evaluation of self-reported oral health attitudes and behavior of dental students in Antalya, Turkey, Cureus. 15 (2023). https://doi.org/ 10.7759/cureus.44387.

. Jiang X, Wang F, Wang W, et al., Oral health-related knowledge, attitudes and behaviors (KAB) of dental students: a systematic review and meta-analysis, BMC Medical Education. 25 (2025) 1002. https://doi.org/10.1186/s12909-025-07445-8.

. Appukuttan D P, Strategies to manage patients with dental anxiety and dental phobia: literature review, Clinical, cosmetic and investigational dentistry. (2016) 35-50. https://doi.org/10.2147/CCIDE.S63626.

. Peltzer K, Pengpid S, Dental health status and oral health behavior among university students from five ASEAN countries, Nagoya journal of medical science. 79 (2017) 123. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5472538/.

. Rahim A, Syed K, Ahad B, et al., Comparison of severity of periodontal clinical parameters among naswar/snuff users: cross sectional study, PLoS One. 17 (2022) e0273288. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0273288.

. Nasir S M, Sultana T, Hashmi S, et al., Patterns and predictors of periodontal disease and tooth loss among users of smokeless tobacco, BMC Oral Health. 23 (2023) 428. https://doi.org/10.1186/s12903-023-03087-8.

. Al-Hamoudi N, Mokeem S, Jabbar T A, et al., Self-perceived oral symptoms and periodontal inflammatory conditions in habitual naswar dippers, Pakistan Journal of Medical Sciences. 34 (2018) 1272. https://doi.org/10.12669/pjms.345.15418.

. Khan M A, Chandra D, Singh B, et al., Effects of smokeless tobacco on oral health: A cross-sectional study, Cureus. 16 (2024). https://doi.org/10.7759/cureus.60391

. Slot D, Dörfer C, Van der Weijden G, The efficacy of interdental brushes on plaque and parameters of periodontal inflammation: a systematic review, International journal of dental hygiene. 6 (2008) 253-264. https://doi.org/10.1111/j.1601-5037.2008.00330.x.

. Ebersole J L, Graves C L, Gonzalez O A, et al., Aging, inflammation, immunity and periodontal disease, Periodontology. https://doi.org/10.1111/prd.12135.

. Jawed S T M, Jawed K T K, Understanding the link between hormonal changes and gingival health in women: a review, Cureus. 17 (2025). https://doi.org/10.7759/cureus.85270.

. Alwithanani N, Periodontal diseases and diabetes mellitus: a systematic review, Journal of Pharmacy and Bioallied Sciences. 15 (2023) S54-S63. https://doi.org/10.4103/jpbs.jpbs_515_22.

. Castro M M, Ferreira R d O, Fagundes N C, et al., Association between psychological stress and periodontitis: a systematic review, European journal of dentistry. 14 (2020) 171-179. https://doi.org/10.1055/s-0039-1693507.

. Silveira E R, Cademartori M G, Schuch H S, et al., Estimated prevalence of dental fear in adults: A systematic review and meta-analysis, Journal of dentistry. 108 (2021) 103632. https://doi.org/10.1016/j.jdent.2021.103632.

. Armencia A O, Bamboi I, Toader B, et al., A Cross-Sectional Study on the Impact of Dental Fear and Anxiety on the Quality of Life of Romanian Dental Students, Medicina. 61 (2025) 688. https://doi.org/10.3390/medicina61040688.

. Storjord H P, Teodorsen M M, Bergdahl J, et al., Dental anxiety: a comparison of students of dentistry, biology, and psychology, Journal of multidisciplinary healthcare. (2014) 413-418. https://doi.org/10.2147/JMDH.S69178.

. Ucuncu M K, Yildirim Ucuncu M, Keles Z H, Dental Anxiety Among Undergraduate Dental Students: A Comparative Analysis of MK-DAS and MDAS, in: Healthcare, MDPI, pp. 1920. https://doi.org/10.3390/healthcare14131920.

. Azfar M, Khan D, Irfan M, et al., Levels of Dental Anxiety Among Medical and Dental Students of Jinnah Sindh Medical University Karachi, Pakistan: A Cross-Sectional Study, Insights-Journal of Health and Rehabilitation. 3 (2025) 271-278. https://doi.org/10.71000/tbm9h374.

. Lugassy D, Ben-Izhack G, Zissu S, et al., Anxiety, stress, and depression levels among dental students: gender, age, and stage of dental education related, Psychology, Health & Medicine. 30 (2025) 1394-1408. https://doi.org/10.1080/13548506.2025.2476085.

. Project A J, Prohibition of girls from continuing their education in public and private universities. (https://afghanistanjustice.org/decrees/dec1-12202022/), 2022. (accessed 2026).

. Peres M A, Macpherson L M, Weyant R J, et al., Oral diseases: a global public health challenge, The lancet. 394 (2019). 249260 https://doi.org/10.1016/S0140-6736(19)31146-8.

. Hariyani N, Alghazaly F, Rahmi A, et al., Oral health attitude and behaviour among dental students, Majalah Kedokteran Gigi Indonesia. 10 (2025) 185-196. http://doi.org/10.22146/majkedgiind.94891.

. Moheet I A, Farooq I, Self-reported differences between oral health attitudes of pre-clinical and clinical students at a dental teaching institute in Saudi Arabia, The Saudi dental journal. 25 (2013) 149-152 https://doi.org/10.1016/j.sdentj.2013.07.001.

. Yildiz M S, Eren M M, GÜRcan A T, Oral Health-Related Attitude, Knowledge and Behavior Among Dentistry, Medicine and Pharmacy Students: A Cross-Sectional Study, Turkiye Klinikleri Journal of Dental Sciences. 31 (2025). https://doi.org/10.5336/dentalsci.2024-106662.

. Treasure E, Oral hygiene and gingival health at 11-12 and 30-31, British Dental Journal. 203 (2007) 650-651. https://doi.org/10.1038/bdj.2007.1156.

. Howat A, Trabelsi I, Bradnock G, Oral hygiene levels and behaviour in pre‐clinical and final‐year dental students, Journal of clinical periodontology. 6 (1979) 177-185. https://doi.org/10.1111/j.1600-051X.1979.tb02197.x.

. Chapple I L, Van der Weijden F, Doerfer C, et al., Primary prevention of periodontitis: managing gingivitis, Journal of clinical periodontology. 42 (2015) S71-S76. https://doi.org/10.1111/jcpe.12366.

. Worthington H V, MacDonald L, Pericic T P, et al., Home use of interdental cleaning devices, in addition to toothbrushing, for preventing and controlling periodontal diseases and dental caries, Cochrane database of systematic reviews. (2019). https://doi.org/10.1002/14651858.CD012018.pub2.

. Corah N L, Gale E N, Illig S J, Assessment of a dental anxiety scale, Journal of the American Dental Association (1939). 97 (1978) 816-819. https://doi.org/10.14219/jada.archive.1978.0394.

. Ranjan C, Khijmatgar S, Chowdhury A, et al., Dental anxiety in first-and final-year Indian dental students, BDJ Open. 5 (2019) 2-9. https://doi.org/10.1038/s41405-019-0017-9.

. Blumer S, Peretz B, Yukler N, et al., Dental anxiety, fear and anxiety of Performing Dental Treatments among Dental students during clinical studies, Journal of Clinical Pediatric Dentistry. 44 (2020) 407-411. https://www.jocpd.com/articles/10.17796/1053-4625-44.6.3.

Downloads

چاپ شده

2026-09-23

ارجاع به مقاله

1.
زاهد مر, امین سا, همایونی س, سعدی سا, عظیمی م. پیش‌بینی‌کننده‌های خون‌ریزی لثه و اضطراب دندانی در میان محصلان مرد طب دندان در هرات، افغانستان: یک مطالعه مقطعی. Ghalib Medical Journal [اینترنت]. 23 سپتامبر 2026 [ارجاع شده 29 سپتامبر 2026];3(2):241-58. قابل دسترس در: https://www.mj.ghalib.edu.af/index.php/mj/article/view/127

شماره

دوره 3 شماره 2 (1405): دورۀ سوم| شمارۀ دوم| خزان و زمستان ۱۴۰۵

نوع مقاله

مقاله‌های پژوهشی

مجوز

حق نشر 2026 محمد رضا زاهد،سید اسحاق امین،سینا همایونی،سید امیر سعدی،مسعود عظیمی

Creative Commons License

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.

مقالات بیشتر خوانده شده از همین نویسنده