سنجش سواد سلامت دهان و دندان در جمعیت عمومی و عوامل مرتبط با آن (مطالعه توصیفی- مقطعی: شهر هرات)
DOI::
https://doi.org/10.58342/MJ.V.3.I.1.13واژهگانِ کلیدی:
سواد سلامت دهان، عوامل مرتبط، رفتارهای پیشگیرانه، دسترسی به خدمات، هرات، افغانستانچکیده
مقدمه: سواد سلامت دهان یکی از عوامل کلیدی تعیینکننده نتایج سلامت دهان و دندان است، اما شواهد علمی در افغانستان، بهویژه در شهر هرات، محدود باقی مانده است. تنوع اجتماعی-اقتصادی و چالشهای موجود در این شهر، ضرورت ارزیابی سواد سلامت دهان و عوامل مرتبط با آن را برای طراحی مداخلات هدفمند و سیاستگذاریهای بهداشت عمومی برجسته میسازد.
هدف: این مطالعه با هدف ارزیابی سواد سلامت دهان و شناسایی عوامل مرتبط با آن در میان جمعیت عمومی شهر هرات انجام شد.
روشها: یک مطالعه مقطعی تحلیلی-کمی از ماه میزان تا ماه جدی بر روی ۳۷۱ نفر از ساکنین بالای ۱۵ سال انجام شد. دادهها با استفاده از پرسشنامه ساختاریافته مبتنی بر مقیاس لیکرت پنجدرجهای جمعآوری گردید که آگاهی، نگرش، رفتارهای پیشگیرانه، موانع دسترسی و منابع اطلاعاتی را پوشش میداد. روایی محتوا توسط پنج تن از اعضای هیأت علمی تأیید و پایایی آن قابل قبول بود (آلفای کرونباخ = ۰.۷). تحلیل دادهها با نرمافزار SPSS نسخه ۲۷ و با استفاده از آمار توصیفی، آزمون t تکنمونهای، همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی چندگانه در سطح معناداری p<0.05 انجام شد.
یافتهها: استفاده منظم از نخ دندان (β=0.190, p=0.001)، توجه به فلوراید (β=0.199, p=0.002)، مراجعه سالانه به دندانپزشک (β=0.146, p=0.022) و کسب اطلاعات از رسانهها (β=0.122, p=0.022) با سواد سلامت دهان رابطه مثبت داشتند. در مقابل، مراجعه صرفاً هنگام درد (β=−0.164, p=0.003)، دسترسی محدود به خدمات (β=−0.124, p=0.019) و مشکلات فاصله و رفتوآمد (β=−0.122, p=0.034) اثر منفی نشان دادند. تحصیلات و وضعیت اقتصادی با رفتارهای پیشگیرانه همبستگی مثبت داشتند.
نتیجهگیری: با وجود مطلوب بودن نسبی آگاهی، تحقق رفتارهای پیشگیرانه پایدار مستلزم ارتقای دانش، اصلاح نگرش درمانمحور و کاهش موانع دسترسی است. مداخلات تلفیقی در آموزش، دسترسی، کاهش هزینهها و ترویج فرهنگ پیشگیری برای بهبود سواد سلامت دهان ضروری است.
مراجع
Kamolchaiwanich K, Lee JY, Leelataweewud P. Exploring the Link Between Maternal Oral Health Literacy and Child Oral Health Behaviours. Int Dent J 2025;75:2042–52. https://doi.org/10.1016/j.identj.2024.12.033.
Chopra A, Rao N, Gupta N, Vashisth S. Oral health literacy: An approach to end oral health disparities. SRM Journal of Research in Dental Sciences. 2013;4(1):16-20. Available from: https://doi.org/10.4103/0976-433X.116834
Fisher J, Berman R, Buse K, Doll B, Glick M, Metzl J, et al. Achieving oral health for all through public health approaches, interprofessional, and transdisciplinary education. NAM perspectives. 2023;2023:10.31478/202302b. Available from: https://doi.org/10.31478/202302b
Peres MA, Macpherson LM, Weyant RJ, Daly B, Venturelli R, Mathur MR, et al. Oral diseases: a global public health challenge. The Lancet. 2019;394(10194):249-60. Available from: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(19)31146-8
James A, Janakiram C, Meghana R, Kumar VS, Sagarkar AR. Impact of oral conditions on oral health-related quality of life among Indians-a systematic review and Meta-analysis. Health and quality of life outcomes. 2023;21(1):102. Available from: https://doi.org/10.1186/s12955-023-02170-6
Petersen PE, Bourgeois D, Ogawa H, Estupinan-Day S, Ndiaye C. The global burden of oral diseases and risks to oral health. Bulletin of the world health organization. 2005;83:661-9. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2626328/
18]. WHOOhIGWHOMcM. Available from: https://cdn.who.int/media/docs/default-source/country-profiles/oral-health/oral-health-afg-2022-country-profile.pdf
National Institute of Dental and Craniofacial Research. Oral health literacy is defined as “the degree to which individuals have the capacity to obtain paubohi. Available from: https://www.nap.edu/read/13484/chapter/6
Hakeem FF, Abdouh I, Hamadallah HH, Alarabi YO, Almuzaini AS, Abdullah MM, et al., editors. The association between electronic health literacy and oral health outcomes among dental patients in Saudi Arabia: A cross-sectional study. Healthcare; 2023: MDPI. Available from: https://doi.org/10.3390/healthcare11121804
Bado FMR, Barbosa TS, Soares GH, Mialhe FL. Oral Health Literacy and Periodontal Disease in Primary Health Care Users. Int Dent J. 2022;72(5):654-8. Available from: https://doi.org/10.1016/j.identj.2021.12.004
Baskaradoss JK. Relationship between oral health literacy and oral health status. BMC oral health. 2018;18(1):172. Available from: https://doi.org/10.1186/s12903-018-0640-1
Bado FMR, de Souza Barbosa T, Soares GH, Mialhe FL. Oral health literacy and periodontal disease in primary health care users. International dental journal. 2022;72(5):654-8. Available from: https://doi.org/10.1016/j.identj.2021.12.004
King S, Thaliph A, Laranjo L, Smith BJ, Eberhard J. Oral health literacy, knowledge and perceptions in a socially and culturally diverse population: a mixed methods study. BMC public health. 2023;23(1):1446. Available from: https://doi.org/10.1186/s12889-023-16381-5
Rehman I. Oral health literacy of patients visiting private dental hospital in rural punjab. Pakistan Journal of Science. 2021;73(1). Available from: https://pjosr.com/index.php/pjs/article/download/652/169
Mohammadi TM, Malekmohammadi M, Hajizamani HR, Mahani SA. Oral health literacy and its determinants among adults in Southeast Iran. European journal of dentistry. 2018;12(03):439-42. Available from: https://doi.org/10.4103/ejd.ejd_429_17
Naghibi Sistani MM, Yazdani R, Virtanen J, Pakdaman A, Murtomaa H. Determinants of oral health: does oral health literacy matter? International Scholarly Research Notices. 2013;2013(1):249591. Available from:
http://dx.doi.org/10.1155/2013/249591
Fazli M, Yazdani R, Mohebbi SZ, Shamshiri AR. Oral health literacy and socio-demographics as determinants of oral health status and preventive behavior measures in participants of a pre-marriage counseling program. PloS one. 2021;16(11):e0258810. Available from: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0258810
Farsi J, Farghaly M, Farsi N. Oral health knowledge, attitude and behaviour among Saudi school students in Jeddah city. Journal of dentistry. 2004;32(1):47-53. Available from: https://doi.org/10.1016/j.jdent.2003.08.002
Harsch S, Jawid A, Jawid E, Saboga-Nunes L, Sørensen K, Sahrai D, et al. Health literacy and health behavior among women in Ghazni, Afghanistan. Frontiers in Public Health. 2021;9:629334. Available from: https://doi.org/10.3389/fpubh.2021.629334
Samami M, Farrahi H, Alinia M. The relationship between dental anxiety and oral health literacy with oral health-related quality of life. BMC Oral Health. 2024;24(1):567. Available from: https://doi.org/10.1186/s12903-024-04359-7
Lambert M, Rezaie M, Jeannin M, Sina N, Mahyar Z, Marks L. The oral health situation and treatment need of schoolchildren Afghanistan: a cross-sectional study. European journal of paediatric dentistry-Milano:. 2024;25(1):32-5. Available from: https://doi.org/10.23804/ejpd.2024.1902
چاپ شده
ارجاع به مقاله
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 احمد حارث عزیزی،محمدعلی یوسفی،علی احمد محمدی،سید اسحق امین
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.
